در شرایط اضطراری ناشی از حمله نظامی، اقدام قوه قضاییه در مصادره اموال افراد همکار با دشمن، مبتنی بر قوانین مصوب و جاری جمهوری اسلامی ایران است. این اقدام در چارچوب «مجازات تکمیلی» و «اقدام پیشگیرانه» در برابر جرایم علیه امنیت ملی تعریف میشود.
در ادامه، تحلیل حقوقی بر اساس مواد قانونی ایران و تطبیق با موازین حقوقی در کشورهای غربی ارائه میشود.
1.اقدامات قوه قضاییه در مصادره اموال (تحلیل حقوقی)
مستندات اصلی اقدام قوه قضاییه در مصادره اموال افراد همکار با دشمن (اعم از داخل یا خارج از کشور) به شرح زیر است:
الف) قانون تشدید مجازات جاسوسی و همکاری با رژیم صهیونیستی و کشورهای متخاصم علیه امنیت و منافع ملی (مصرف مهر ۱۴۰۳)
این قانون که اخیراً به تصویب رسیده و توسط شورای نگهبان تأیید شده است، صراحتاً حکم به مصادره اموال میدهد:
- ماده ۱ این قانون:مقرر میدارد: «هرگونه اقدام عملیاتی برای رژیم صهیونیستی یا دولتهای متخاصم از جمله دولت ایالات متحده آمریکا یا سایر رژیمها و گروههای متخاصم یا برای هر یک از عوامل وابسته به آنها بر خلاف امنیت کشور، مستوجب مصادره کلیه اموال با رعایت قسمت اخیر تبصره (۵) ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی … و مجازات اعدام میباشد» .
- همچنین در ادامه همین ماده،«هرگونه فعالیت اطلاعاتی یا جاسوسی» برای این دولتها نیز به صراحت مشمول «مصادره کلیه اموال» و مجازات اعدام شده است .
- این قانون همچنین شامل افرادی میشود که با ارسال فیلم و عکس از محل پدافندها یا مکانهای نظامی، به دشمن در عملیات روانی و نظامی یاری میرسانند.
ب) قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲)
مصادره اموال به عنوان یک «مجازات تکمیلی» در کنار مجازات اصلی (مانند اعدام یا حبس) اعمال میشود:
- تبصره (۵) ماده (۱۹):این تبصره که در قانون تشدید مجازات جاسوسی به آن ارجاع داده شده، مبنای فقهی و حقوقی مصادره اموال ناشی از جرم یا اموالی که وسیله ارتکاب جرم علیه امنیت قرار گرفتهاند را فراهم میکند.
ج) قانون مجازات اخلالگران در نظام اقتصادی کشور (مصوب ۱۳۶۹)
اگر همکاری با دشمن به اختلال در نظام اقتصادی یا خروج سرمایه منجر شود، این قانون نیز قابل استناد است:
- ماده ۲:اگر اقدامات اخلالگرانه «به قصد ضربه زدن به نظام جمهوری اسلامی ایران» انجام شود و «در حد فساد فیالارض» باشد، حکم آن «اعدام» و «ضبط کلیه اموالی که از طریق خلاف قانون به دست آمده باشد» است .
نکته حقوقی: از منظر حقوق عمومی، این اقدامات دارای دو وجه هستند:
2.وجه کیفری (مجازات):مصادره به عنوان مجازات تکمیلی برای جرم «همکاری با دشمن» اعمال میشود. محکومیت کیفری نیازمند تشریفات دادرسی در دادگاه صالح (دادگاه انقلاب) است.
1.وجه پیشگیرانه (بازدارندگی):اطلاعرسانی عمومی مبنی بر مصادره اموال ایرانیان خارج از کشور که با دشمن همصدایی میکنند، یک اقدام اعلامی برای پیشگیری از ارتکاب جرم و قطع منابع مالی پشتیبانیکننده از عملیات روانی دشمن محسوب میشود .
2. جرم بودن اقدامات همکاری با دشمن (با استناد به مواد قانونی ایران)
اقداماتی نظیر ابراز خوشحالی از حمله، ارسال مختصات نظامی به دشمن و تشویق دشمن، ذیل عناوین مجرمانه متعددی قرار میگیرند:
| دلیل/مستندات | ماده قانونی و مجازات در ایران | رفتار مجرمانه |
| این اقدام مصداق «فعالیت اطلاعاتی» یا «اقدام عملیاتی» برای دولت متخاصم است که تضعیف امنیت ملی را به دنبال دارد. | قانون تشدید مجازات جاسوسی (ماده ۱) : مجازات اعدام و مصادره اموال . | ارسال فیلم/عکس از محل پدافند و مکانهای نظامی (جاسوسی) |
| این رفتار در راستای عملیات روانی دشمن برای تضعیف روحیه عمومی و ایجاد تفرقه است . | قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) : ممکن است به عنوان «توهین به نظام» یا «تبلیغ علیه نظام» با حبس تعزیری (از چند ماه تا چند سال) مجازات شود. همچنین در شرایط جنگ روانی، تحت عنوان «اخلال در امنیت روانی جامعه» قابل تعقیب است. | ابراز خوشحالی از حمله دشمن / تشویق دشمن |
| بر اساس این قانون، شبکههای معاند توسط وزارت اطلاعات تعیین و بهروزرسانی میشوند. | قانون تشدید مجازات جاسوسی و قانون جرایم رایانهای : اگر همکاری با شبکههای معاند (که توسط وزارت اطلاعات تعیین میشوند) مصداق «کمک به دشمن» یا «تبلیغ علیه نظام» باشد، مجازات حبس، انفصال از خدمات دولتی و مصادره اموال را در پی دارد . | همکاری با رسانههای دشمن (مصاحبه، ارسال فیلم) |
3.تطبیق با مواد قانونی در کشورهای غربی
نکته مهم این است که در نظامهای حقوقی غربی (مانند آمریکا و کشورهای اروپایی) نیز «همکاری با دشمن در زمان جنگ» یکی از سنگینترین جرائم محسوب میشود و مقررات مشابهی در مورد مصادره اموال وجود دارد. لذا اقدام ایران نه تنها خارج از عرف بینالملل نیست، بلکه با قوانین داخلی خود این کشورها نیز همخوانی دارد.| کشور/نظام حقوقی | عنوان جرم / قانون مشابه | مجازات / اقدام |
| ایالات متحده آمریکا | خیانت (Treason) و جاسوسی (Espionage Act) | قانون اساسی آمریکا (ماده ۳) و قانون جاسوسی ۱۹۱۷. مجازات خیانت تا اعدام و مصادره اموال (Forfeiture) علیه کسانی که به دشمن کمک میکنند، اعمال میشود. وزارت خزانهداری (OFAC) اموال افرادی که با دشمنان تحریمی آمریکا همکاری کنند را مسدود و مصادره میکند. |
| انگلستان | خیانت (Treason Act) و Terrorism Act | قانون خیانت و قوانین مبارزه با تروریسم به دولت اختیار میدهد تا داراییهای افرادی را که به کشور متخاصم کمک میکنند، توقیف و مصادره کند. |
| آلمان | آماده سازی تجاوز نظامی (Hochverrat) و جاسوسی | قانون جزایی آلمان (StGB) تحت عناوینی نظیر «خیانت به کشور» و «افشای اسرار دولتی» مجازاتهای سنگین حبس را برای همکاری با دشمن در نظر گرفته است. |
| حقوق اروپا | تحریمهای مالی (Financial Sanctions) | کشورهای اروپایی در چارچوب قوانین تحریم، اموال اشخاص حقیقی و حقوقی که با دشمنان امنیت ملی همکاری میکنند (مانند کمک به کشورهای متخاصم) را بدون نیاز به حکم کیفری و صرفاً با دستور اداری مسدود و مصادره میکنند. |
